Soorten afvaldiëten

Hoewel er talloze afvaldiëten zijn, zijn ze ook te classificeren. Als professional kun je voorkomen dat je elk dieet moet kennen. In plaats daarvan kun je je verdiepen in de verschillende soorten diëten, zodat je een cliënt kunt gidsen die voorkeur heeft voor een bepaald (soort) dieet. Het is vaak niet effectief of motiverend om iemand een plan uit het hoofd te praten. Wat vaak beter werkt, is het plan samen bekijken en oplossingen zoeken voor eventuele haken en ogen. Dat levert niet alleen meer succes op, maar geeft je cliënt ook gelegenheid om zijn plan in detail te bekijken en zijn beslissingen beter te onderbouwen. Hier volgen verschillende categorieën diëten, met toelichting en handreikingen.

Vet- en caloriearm

Voorbeeld: Sonja Bakker Sinds de jaren ‘70 is er een theorie dat je vooral vetarm moet eten als je wilt afvallen. Een gedachte hierachter is dat vet per gram de meeste kilocalorieën bevat (9 kcal/g tegenover 4 kcal/g voor koolhydraten en eiwitten). Ook de theorie dat een hoge vetconsumptie leidt tot meer hart- en vaatziekten heeft een rol gespeeld bij de ‘let op vet’ tendens. Hierbij gaat het vooral om verzadigde vetten. Wie het vetgehalte van zijn voeding verlaagt, verlaagt waarschijnlijk het totale gehalte aan kcal in zijn voeding en zal daardoor vaak afvallen zolang hij zich aan het dieet houdt. De resterende kcal komen vooral uit koolhydraten (broodproducten, rijst, pasta) en in mindere mate uit eiwitten. ‘Light’ producten worden vaak ingezet om voor je gevoel ‘hetzelfde’ te kunnen eten maar minder vet binnen te krijgen. Aandachtspunten bij deze soort diëten zijn:
  • Het gevoel van ‘afzien’ en dus het idee dat het dieet tijdelijk is en dat je daarna ‘weer gewoon mag eten’.
  • Een verminderde verzadiging, omdat een voeding met eiwitten en vetten meer verzadigt dan een koolhydraatrijke maaltijd als brood met zoet beleg.
  • Een gebrek aan variatie, omdat tarwe de basis wordt van de meeste maaltijden.
  • Onvoldoende aandacht voor onbewerkte voeding (met mogelijk nadelige gevolgen voor insulinegevoeligheid en gewend blijven aan zoetigheid en snacken).

Koolhydraatarm, vet- en eiwitrijk

Voorbeelden: Dukan, Dr. Frank, paleodieet, Atkins, Pioppi Als tegenhanger op de koolhydraatrijke en vetarme diëten ontstonden onder meer de diëten die juist koolhydraatarm zijn. Een argument dat daarbij veel gebruikt wordt, is dat (snelle) koolhydraten/suikers het metabolisme ontregelen en zorgen voor onder meer een verhoogde kans op diabetes en obesitas. Wie koolhydraten gaat vermijden, kan de meeste snacks en alle gebruikelijke vormen van snoep en koek niet meer eten. Dat leidt al snel tot gewichtsverlies. Ook omdat er veel bewuster nagedacht wordt over het eetpatroon en het voorbereiden van eetmomenten. Aandachtspunten bij deze soort diëten zijn:
  • Volhouden op langere termijn, omdat er zoveel ‘niet mag’.
  • Een gebrek aan variatie als je vooral producten ‘schrapt’ en niet goed weet wat je ervoor in de plaats kunt eten. Voor je het weet eet je alleen nog maar eieren en kipfilet.
  • Calorie-inname: wie houdt van hartig en in staat is veel te eten, kan ook met alleen eiwitrijke en vetrijke producten teveel binnenkrijgen.
  • Te hoge consumptie van (verzadigd) vet, terwijl nog steeds de hypothese staat dat dat bijdraagt aan een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.
  • Duurzaamheid: veel eiwitrijke producten zijn dierlijke producten en wereldwijd is er een noodzaak om juist meer over te schakelen op plantaardige voeding.

Koolhydraatarm, eiwitrijk

Voorbeelden: 17 dagen dieet, South Beach Als variatie binnen de koolhydraatarme diëten zijn er ook diëten die vooral eiwitrijk zijn en relatief minder vet bevatten. Vaak hebben deze diëten meerdere fases, waarbij je eerst heel streng een bepaalde selectie aan producten mag gebruiken en later weer wat meer ‘mag’, bijvoorbeeld fruit. Door zo’n strenge startfase vallen mensen vaak in korte tijd veel af. Dit is niet alleen een verlies van lichaamsvet, maar ook vocht. Toch kan het motiveren om snel veel af te vallen. Wie koolhydraten gaat vermijden, kan de meeste snacks en alle gebruikelijke vormen van snoep en koek niet meer eten. Dat leidt al snel tot gewichtsverlies. Ook omdat er veel bewuster nagedacht wordt over het eetpatroon en het voorbereiden van eetmomenten. Aandachtspunten bij deze soort diëten zijn:
  • Volhouden op langere termijn, omdat er zoveel ‘niet mag’ en het echt als een tijdelijk regime wordt gezien.
  • Een gebrek aan variatie (qua voedingsstoffen en qua smaak) doordat er zoveel niet mag.
  • Een zodanig lage inname van energie, dat het lichaam zichzelf efficiënter gaat maken, waarmee het risico ontstaat op een jojo-effect als je later weer ‘gewoon’ gaat eten
  • Te hoge consumptie van eiwitten, wat bij sommige mensen een te grote belasting geeft van o.a. de nieren.
  • Duurzaamheid: veel eiwitrijke producten zijn dierlijke producten en wereldwijd is er een noodzaak om juist meer over te schakelen op plantaardige voeding.

Maaltijdvervangers en VLCD

Voorbeelden: Cambridge, Modifast, Herbalife Maaltijdvervangers, soms in combinatie met een speciaal zeer caloriearm menu, geven een Very Low Calorie Diet (VLCD). Meestal gaat het om 500 tot 800 kcal per dag. Omdat er een afgepaste hoeveel heid eiwitten, vitamines en mineralen is toegevoegd aan de repen, shakes en soepen die je (in poedervorm) koopt, is het idee dat mensen geen essentiële stoffen mislopen ondanks hun lage energie-inname. Met een dergelijke kuur vallen mensen over het algemeen inderdaad snel en veel af, vaak tientallen kilo’s in een paar maanden tijd. Dit kan hen motiveren en hen laten ervaren hoe het is om lichter te zijn en minder gefocust te zijn op eten (je neemt immers alleen je reep/shake/salade en eet verder niet). Ook regelmaat kan hierdoor dus ondersteund worden. Bij sommige operaties (ook b.v. gastric bypass) kan het een vereiste zijn om een bepaald aantal overtollige kilo’s te verliezen en dan kan dit de meest eenvoudige weg daar naartoe zijn. Aandachtspunten bij deze soort diëten:
  • Je leert niet hoe je zelf een gezond eetpatroon ontwikkelt dat bij je past en je kunt na afloop nog niet omgaan met het aanbod van normaal voedsel en dranken.
  • Dit is per definitie een tijdelijke kuur, waardoor mensen zich erop instellen dat ze na afloop weer teruggaan naar hun oude gedrag.
  • Door de extreem lage calorie-inname gaat het lichaam zichzelf efficiënter instellen, waardoor na afloop van de kuur minder brandstof verbruikt wordt en iemand dus al snel weer aankomt (jojo-effect).

Eliminatiediëten

Voorbeelden: Broodbuik, Melk de witte sloper, Robert Lustig (suiker) In de loop van de afgelopen jaren zijn verschillende voorvechters opgestaan van het elimineren van een bepaald voedingsmiddel. Vaak zijn dit professoren of journalisten, die zijn gaan onderzoeken wat de effecten van dat voedingsmiddel op de gezondheid en het gewicht van mensen, en die geconcludeerd hebben dat er een samenhang is tussen de consumptie van dat betreffende product en klachten als overgewicht, darmproblemen en/of energiegebrek. Wie aandacht gaat besteden aan hoe zijn zijn lichaam reageert op voeding, gaat bewuster kiezen. Het weglaten van een product als tarwe, koemelk of suiker vraagt sowieso van iemand dat hij oplet en niet meer alles in zijn mond steekt. Ook moet er gezocht worden naar nieuwe voedingsmiddelen en eetgewoontes. Dit alles zorgt vaak voor verbetering van de gezondheid en het verminderen van overgewicht. Aandachtspunten bij deze soort diëten:
  • Wie geen overgevoeligheid heeft voor het product in kwestie, hoeft het niet extreem te vermijden. De stelling dat het product ‘vergif’ is kan zorgen voor stress, zeker als er steeds meer veelgebruikte producten als ‘vergif’ worden gelabeld.
  • Het weglaten van één product wil nog niet zeggen dat iemand leert om gezond en gevarieerd te eten.
  • Samen eten met andere mensen kan lastiger worden, evenals het vinden van geschikt eten/drinken buitenshuis. Daardoor kan het zijn dat iemand weer afstapt van zijn eetregels (en dan ook meteen van het bewuste kiezen/eten).

‘Gewoon gezond eten’ maar wel minder calorierijk

Voorbeelden: Weight Watchers, Happy Weight, EGA, Project Gezond Er zijn allerlei organisaties die dieetplannen aanbieden waarmee mensen hun dag- of weekschema zo kunnen inrichten, dat ze gezond en relatief caloriearm kunnen eten. Soms wordt hierbij ook een eigen assortiment producten gepromoot. Begeleiding wordt vaak geboden in groepen onder leiding van een ervaringsdeskundige. Steeds vaker gaat het ook via een online platform. De meeste van deze dieetplatforms sluiten de laatste jaren aan bij de tendens om koolhydraatarm te (willen) eten door dit in hun menu’s te verwerken. Doorlopende steun van een app of een sociaal platform kan een positieve functie hebben voor iemand die een gezond leefpatroon wil ontwikkelen of volhouden. Het aanbieden van recepten zorgt voor inspiratie en vergroot de kans dat iemand meer leert variëren in zijn voeding. Aandachtspunten bij dit soort diëten:
  • Risico dat er vooral wordt gespard met lotgenoten, waarbij fabels en onhandigheden in de aanpak van een individu niet worden rechtgezet of zelfs versterkt.
  • Organisatie heeft er belang bij dat je blijft meedoen in het programma, dus zal niet altijd gericht werken aan het ‘verzelfstandigen’ van de deelnemer (oftewel zorgen dat je het zelf kunt en je kunt afmelden).